نابودی لاله های واژگون چاپ
مقالات - مقالات
شنبه, 01 خرداد 1389 ساعت 14:48

گردآوری: رؤیا اجاقلو

 

گلستانکوه در وسعتی افزون بر یک هزار هکتار در 15 كيلومتري جنوب شهرستان خوانسار  قرارگرفته، شهرستان خوانسار واقع در استان اصفهان درامتداد دره اي خوش آب و هوا به طول تقريبي 15 كيلومتر جاي گرفته است. گلستانکوه منطقه اي است سرسبز و خوش آب وهوا و داراي شرايط ييلاقي مناسب.

 

  

 

سرتا سر این منطقه  پوشيده از گون هاي گز انگبين، پياز وحشي (موسير) و انواع گلهاي زيبا كه از آن جمله مي توان گلهاي لاله، اشك مژگان، انواع لاله هاي سرنگون، سرنگون ايراني، سرنگون حنايي، لاله پيشه زار، لاله آتشي و لاله كوهي را نام برد.

رویش هزاران لاله واژگون در اوان هر بهار در دشت زیبای «گلستانکوه» جلوه بی نظیر و کمیاب طبیعت گوناگون حیات وحش در ایران را نمایان می کند.

 

  

 

گل لاله واژگون با نام علمی (Fritillaria  ) گیاهی است دیدنی که در هوای لطیف مرغزارهای سرسبز کوهسارهای سربلند و مغرور ایران‌ زمین می‌روید. جای ‌جای این خاک گهرخیز، سرشار از دیدنی‌هایی است که در پهنه‌سار گیتی، کمیاب و نایاب است.

لاله واژگون گياهي چند ساله با گلهاي بسيار زيبا از خانواده سوسن است. گلدهي لاله هاي واژگون در ماه ارديبهشت میباشد و هر ساله هزاران نفراز مردم علاقمند را به تماشا از نقاط دور و نزديك استان و خارج از استان به سوي خود جلب مي نماید. از مهمترین گونه های گیاهی این منطقه به غیر از لاله واژگون میتوان از کرفس کوهی و از گونه های جانوری میتوان از کل و بز و پلنگ نام برد.

لاله واژگون برخلاف سایر گونه های لاله و سایر گلها از ساقه به سوی زمین برگشته است و بدین سبب نامش را واژگون نهاده اند و برخی نیز به سبب آنکه درمیان گلبرگهایش همواره قطره آبی جاری است، بدان «گل اشک» نیز می گویند. بوي لاله‌هاي اشك چندان مطلوب نيست و اينگونه گياهي به خاطر رنگ و فرمشان در برابر سرما مقاوم هستند.

عمر اين گياه زيبا سه هفته بيشتر نيست، ضمن آنكه اينگونه گياهي برگ‌هايي كشيده و مجتمع دارد و گياهي سمي است و گوسفندان آن را تا زماني كه نخشكيده باشد نمي‌خورند.

از مجموع ۱۲ گونه گل تزیینی لاله، «لاله واژگون» گل بومی سرزمین ایران است.

ارتفاع این گل ها به 100 تا 120 سانتي‌متر مي‌رسد و به شكل زنگوله‌اي درشت و قرمز رنگ، گاهي نارنجي مايل به زرد ديده مي‌شود.

اين گل پس از چيده شدن 24 ساعت دوام دارد و زمان گل دهي لاله‌هاي واژگون فرصتي مناسب براي اوكوتوريست‌ها و طبيعت‌گردان است كه به تماشاي زيستگاه آن روي بياوند.

در پاوه و اورامانات هم به این گل اشک سیاوش می‌گویند. گویند این گل در آن زمان که گلوی سیاووش پاک‌نهاد با تیغ تیز گرسیوز خونریز، آن پلید دژخیم بدنهاد، آشنا می‌شد، شاهد ماجرا بود. از پس آن اندوه، گلگونه رخ، سر به زیر افکند تا آرام آرام اشک بریزد بر بیگناهی سیاووش.

اين گياه نخستين بار در سال 1576 ميلادي به وسيله جهانگردان اروپايي از ايران به اتريش برده شد و در باغهاي ثروتمندان و خاندان سلطنتی پرورش يافت. ازسده 19 ميلادي كشت آن در هلند نيز رواج يافت.

در کنار رویش لاله های واژگون گلهای بنفش رنگ، موسیر، گزانگبین، باربچه و انواع دیگری از گیاهان مرتعی در هر بهار زینت بخش گلستانکوه است. مناظر زیبا و پوشش گیاهی منحصر به فرد این منطقه همه ساله هزاران نفر از مشتاقان طبیعت را به سوی خود می کشاند. وجود چشمه های پرآب، این دشت زیبا را به نقطه ای بی نظیر بدل کرده است.

گلستان کوه در خوانسار، ارتفاعات اشترانکوه لرستان و کوه‌های صمصامی در چهار محال و بختیاری بیشترین کلونی (مجتمع) از این گلها را در خود جای داده اند.

این گل در ارتفاع ۱۵۰۰ متر به بالا از سطح دریا پراکنش دارد و تحت تاثیر دمای هوا از اوایل بهار در نواحی شمالی زاگرس و در نزدیکی خوانسار شروع به شکوفایی می‌کند و در مناطق جنوبی در اواسط تابستان به گل می‌نشیند.

این گل سازگاری زیادی با دامنه های سنگلاخی و صخره‌ای دارد و در صورت عدم تخریب به واسطه دام و انسان حتی ۱۰ هزار شاخه از آن را در یک دشت می‌توان مشاهده کرد.

 

  

 

اين گلها كه در ميان بوته هاي گز انگبين و حتي بر روي صخره ها نيز مي رويند و خاصيت دارويي نيزدارند و با زيبايي خود هر بيننده اي را مسحور مي كنند..

منطقه گردشگري، تفريحي آستانه يكي از تعداد محدود و انگشت شمار منطقه‌هايي طبيعي، گردشگري است كه داراي لاله‌هاي واژگون زرد رنگ است و اين در حالي است كه نوع قرمز و نارنجي رنگ اين نوع لاله در بسياري از مناطق كشور رشد مي‌كند، اما نوع زرد رنگ آن متفاوت‌تر و كم ياب‌تر از بقيه گونه‌هاي آن است كه در دهاقان رشد مي‌كند.

نکته جالب توجه اینکه در ایران بیش از ۱۷۰ گونه لاله به طور طبیعی رشد و نمو می‌کند، حال آنکه هلند به سرزمین لاله‌ها مشهور است. علت اين موضوع را مي‌توان در اين موضوع پيدا كرد كه هلندي‌ها به تكثير و پرورش لاله واژگون و تكثير ديگر گونه‌ها مي‌پردازند اما ما همين اندك گل‌هاي طبيعي خود را براي لذات لحظه‌اي خود مي‌چينيم و نابود مي‌كنيم و این مساله ضرورت حفاظت این گونه گیاهی در ایران را بیش از پیش می‌کند.

به عقيده گياه شناسان اين گونه گياهي به سرعت در حال انقراض و تعداد زيستگاه‌هاي آن در حال نابودي است.

آمار‌هاي مستند نشان مي‌دهد هر سال بيش از 100 هزار نفر و زماني كمتر از سه هفته به منظور بازديدلاله های واژگون و  اشك‌هاي سياوش و مريم وارد اين منطقه مي‌شود كه در اثر ورود گردشگران به اين منطقه اين طبيعت زيبا و كم نظير رو تخريب و نابودي است و دوستداران طبيعت هر ساله نشان كمتري از اين طبيعت بكر را نسبت به سال‌هاي قبل مشاهده مي‌كنند.

بوته کنی بی رویه، بهره برداری افزون بر ظرفیت و نیز تغییرات طبیعی ناشی از عوامل مخرب، عرصه طبیعی گلستانکوه خوانسار را کوچکتر کرده است. این منطقه به سبب رویش گونه های منحصر به فرد از گیاهان مرتعی و نیز لاله های واژگون در دومین ماه از بهار هرسال، غنیمتی از طبیعت است که به تدریج ازکف می رود. هر دوستدار طبیعتی می داند که گلهای وحشی تنها در اقلیم خود می رویند و آنان که هرساله به قصد تفرج به سوی گلستانکوه هجوم می برند و پنهان از دیدگان محیط بانان عرصه های منابع طبیعی، لاله ها را از ساقه جدا می کنند درواقع مرگ طبیعت را رقم می زنند. بوته کنی و چیدن لاله های واژگون آن هم در فصل تکثیر ورویش، عامل مرگ گلهاست و دیری نخواهد پایید که درگلستانکوه دیگر گلی نخواهد روئید و این دشت زیبا بر نام بی مسمای خود خواهد گریسـت.

 

  

 

با توجه به اينكه ورود دامداران در پيش از وقت موعود به منطقه آستانه سبب فرسايش و نابود شدن اين گياه و گونه گياهي مي‌شود دامداران و گوسفنداران حق ندارند تا پايان خرداد ماه وارد اين منطقه براي چراي دام‌هاي خود شوند با اشاره به اينكه دامداران اين منطقه از كوچ نشينان شهرستان نيستند و دامداران و گوسفند داران استيجاري هستند بايد تعاملي با دامداران ايجاد شود تا در زمان مشخص وارد منطقه نشوند تا آسيب‌ها به حداقل برسد.

از مهمترین عوامل تهدید کننده میتوان به استفاده بیش از حد از ظرفیت قابل تحمل محیط و خارج كردن پیاز وگل لاله بمنظور تکثیر و فروش وهمچنین بهره برداري از موسير كه در بين گلها مي رويد و در نهایت چرای دام نام برد.

 نجات اشك‌هاي مريم و سياوش اين لاله‌هاي سر به زير از مرگ و نابودي وظيفه همگان است و اگر همگي با عزمي راسخ وارد ميدان شويم نه‌تنها مي‌توانيم از نابودي آنها جلوگيري كرد، بلكه مي‌توانيم به گستره رويشگاه آنها كمك كنيم.