کوهنوردی را از کجا شروع کنیم ؟ چاپ
مطالب آموزشی - کوهپیمائی
پنجشنبه, 21 مرداد 1389 ساعت 10:11

 

گردآوری: محمد شاکری موحد

 

اگر ورزش کوهنوردی را تازه شروع کرده اید، در ابتدای کار ممکن است مسائل و مشکلاتی برای شما وجود بیاید.

با پیدا کردن یک همراه با تجربه یا دوستی که که از هر نظر با شما هماهنگی دارد، کار تا حدی آسان می شود. باید بدانید که یک فرد کار کشته و شایسته می تواند کمک ها و راهنماییهای زیادی به شما بکند. اگر تازه کار هستید، بهتر است از اوایل خرداد تا اواخر مهر را برای کوهنوردی انتخاب کنید، چون در فصول دیگر خصوصا زمستان، خطراتی از قبیل بهمن، سرمازدگی، سرما خوردن، کولاک، طوفان، گم شدن در مه و غیره پیش می آید، بنابراین داشتن تجربیات نظری و عملی برای چنین فصلی ضرورت دارد.

در ابتدای کار با آماده کردن وسایل اساسی کوهنوردی میتوانید روزهای تعطیل به کوههای کم ارتفاع اطراف شهرتان بروید و چند ساعتی را با راهپیمایی در راههای مالرو و دره ها و تپه ها بگذرانید، پس از آشنایی با فنون راهپیمایی و کوه پیمایی بهتر است به اتفاق یک کوهنورد ورزیده و با تجربه به صعودهایی به ارتفاع دو تا سه هزار متری یا بیشتر دست بزنید، مثلا به بلندترین قله اطراف شهر خود صعود کنید و در مسیر خود تجربه ها بیندوزید. برای کوهنورد شدن لازم نیست در ابتدای کار به قله دماوند صعود کنید، بلکه قبلا تحت آموزش های لازم تجربیات مربوط به راهپیمایی و کوهنوردی را کسب کنید و به این ترتیب، پایه کوهنوردی خود را تقویت نمایید. اکنون می توانید با مراجعه به گروها یا هیأت های کوهنوردی استان محل زندگی، کوهنوردی فنی را شروع کنید و در کنار آموزش های کوهنوردی، دوره های سنگ نوردی و آموزش یخ و برف و استفاده از طناب و کلنگ و ابزار دیگر علوم کوهنوردی از قبل بهمن شناسی، هواشناسی، تغذیه، امداد و نجات و... را از مربیان با تجربه بیاموزید.

هرگز تنها به کوه نروید، حتی یک کوهنورد با تجربه  هم ممکن است به دلیل پیچ خوردن مچ پا نتواند حرکت کند و اگر همراه نداشته باشد، ممکن است جان خود را از دست بدهد. کوهنوردی ورزشی است گروهی و در هیچ رشته ای از این ورزش، تکروی جایی ندارد.

 

طرح یک برنامه کوهنوردی

قبل از اجرای یک برنامه کوهنوردی اعم از یک یا چند روزه باید هدف و مقصد خود را نسبت به مسافتی که در طول روز می پیمایید و روشنایی هوا، شرایط جوی و مکانی و تجربه و نیروی اعضای تیم تنظیم کنید. با توجه به تجربه و امکانات همراهان و مسائلی چون وقت، امکانات مالی، وسایل مورد نیاز و توجه دقیق به روحیه آنها برنامه خود را طرح ریزی نمایید. در صورت امکان فردی آگاه را که اطلاعات کاملی درباره منطقه دارد، همراه ببرید و در غیر اینصورت، اطلاعات منطقه ای را از کسانی که قبلا به منطقه رفته اند، جویا شوید.

 

اطلاعات مقدماتی شما درباره منطقه مورد صعود می تواند شامل مسائل زیر باشد:

نام و ارتفاع قله مورد نظر و موقعیت جغرافیایی آن که در چه رشته کوهی واقع شده است و از جهات چهارگانه با چه رشته کوههای دیگری ارتباط دارد؛ راههای رسیدن به مبدا صعود، محل و ساعت حرکت وسیله نقلیه عمومی و نام آبادی های مسیر تا مبدا، فاصله بین آبادی ها به کیلومتر، چگونگی راههای آسفالته، خاکی و مالروی رسیدن به قله، مسیرهای زمستانی و تابستانی، عوارض طبیعی یا مصنوعی موجود در مسیر صعود برای راهنمایی مسیر مانند چشمه، تک درخت، دیواره، برج سنگی، دکل برق، باران سنج و... اطلاع از محل و ارتفاع جان پناه ها یا پناهگاههای مسیر، محل های مناسب برای چادر زدن، اطلاع از چشمه های آب و در صورت فنی بودن قسمتی از مسیر، داشتن وسایل فنی مورد نیاز، اطلاع از آب و هوای منطقه و مسافت و زمان بین دهکده تا قله و جان پناه.

 

حرکت و اجرای برنامه

در ابتدای کار مهم ترین مسئله در کوهستان حفظ نیرو و ذخیره انرژی موجود در بدن است. شما کوهنوردان باید انرژی خود را به سه قسمت انرژی صعود، انرژی فرود و انرژی ذخیره تقسیم کنید و در هنگام حرکت گامی ثابت و یکنواخت را برگزینید؛ به طوری که بتوانید ساعت ها آن را حفظ کنید؛ بدون آن که توقفی داشته باشید یا بدنتان عرق کند.

در سر بالایی ها از تند رفتن خودداری کنید و در شیب های تند در موقع بالا رفتن و حتی پایین آمدن با قدم های کوتاه و به صورت مارپیچ (زیگزاگ) حرکت کنید. توضیح اینکه این روش زیگزاگ فقط برای صعود و فرود در مکان هایی مناسب است که برف زیاد ندارند، برفی که خطر ریزش بهمن نداشته باشد. در موقع حرکت، متناسب با شیب مسیر قدم بردارید تا دچار کشیدگی عضلات پا نشوید و نیز تعادل بدن شما به هم نخورد و فشار به ریه و قلب کمتر شود. طول قدم ها متناسب با زیاد شدن شیب و سختی مسیر باید کوتاهتر باشد و با فاصله نزدیک تر به زمین برداشته شود. در بعضی از شیب ها که به علت لغزندگی یا سطح اتکای کمتر امکان گذاشتن تمام پا وجود ندارد، می توان با پنجه یا کنار پا صعود کرد. در شیب ها یی که امکان گذاشتن تمامی کف کفش به روی زمین وجود داد، پایتان را کاملا تخت بگذارید، چرا که حرکت روی پنجه پا بصورت مداوم، خصوصأ با وجود کوله سنگین، عظلات پا را خسته می کند. در موقع حرکت لباس زیاد نپوشید، زیرا گرمای زیاد کارآیی و قدرت بدن را کاهش می دهد. همیشه حدود سه الی چهار متر جلوی پایتان را زیر نظر داشته باشید تا پایتان به طور خودکار جای مناسب را پیدا کند.

 

تنفس در کوهستان

با تنفس صحیح دیرتر خسته می شوید و نیروی بیشتری را از طریق سوخت و ساز مواد غذایی در بدن ذخیره می کنید.

باید عمیق و آرام نفس بکشید و عمل دم را از راه بینی انجام دهید؛ زیرا تنفس از راه دهان باعث تشنگی و خشکی گلو می شود. با زیاد شدن شیب و ارتفاع، با یک قدم عمل دم و با قدم دیگر عمل بازدم را انجام دهید و توجه داشته باشید که تعداد ضربان قلب شما در دقیقه بیش از حد بالا نرود.

هنگام حرکت به خصوص در  فعالیت های شدید با داشتن کوله سنگین بدن ما عرق می کند، بنابراین به محض توقف در محلی که از وزش باد و بوران محفوظ است، با پوشیدن لباس های گرم از به هدر رفتن گرمای بدن خود جلوگیری کنید. مدت استراحت های موقت نباید بیش از ۱۰ الی ۱۵ دقیقه به طول انجامد، چرا که بدن کوهنورد کم کم سرد می شود و حالت خشکی پیدا می کند. این امر حرکت مجدد را با مشکلا تی روبه رو می سازد.

در هر استراحت از مواد فیبردار شیرین مانند: انجیر خشک، شکلات، خرما و... استفاده کنید و در هوای سرد مواد ویتامین دار تازه مانند پرتقال و لیموشیرین نیز به همراه داشته باشید. صعود کنندگان خوب نه تنها با کمترین قوا تلاش می کند بلکه در بسیاری از اوقات برای بازیافت نیروی صرف شده متوقف می شوند و یا مکث می کنند. این مکث ها ممکن است بسیار کوتاه و حتی نادیدنی باشد. با استراحت و به دست آوردن انرژی، نا ممکن ها ممکن می شود.

همیشه با احتیاط کامل حرکت کنید، هیچوقت سنگی را به پایین نغلتانید، چرا که این امر ممکن است باعث ریزش سنگهای دیگری شود و جان دیگر کوهنوردان را به خطر اندازد. با فریادهای بلند آرامش کوه و حیوانات منطقه را بر هم نزنید. در موقع پاین آمدن از کوه ندوید، زیرا این امر به زانوها صدمه می زند. از پریدن خودداری کنید، چراکه ممکن است سقوطی را در پیش داشته باشید.

قبل از دیر شدن و تاریکی هوا و همچنین قبل از احتمال طوفان و کولاک ارتفاع خود را کم کنید و برای زود رسیدن خود را درگیر مسیرها و راههای ناشناخته که غالبا به پرتگاه ختم می شوند نکنید. بیشتر حوادث هنگام بازگشت برای کوهنوردان روی می دهد. از دست دادن انرژی و خستگی، گرسنگی، خواب و سرما و عدم توجه به نکات ایمنی و فنی و رعایت نکردن آنها، فقدان تجهیزات و وسایل مناسب، تاریکی هوا و... از علتهای عمده بروز حوادث کوهنوردی هستند. پس با برنامه ریزی صحیح، آمادگی جسمانی، تغذیه بموقع، تجهیزات کافی و رعایت اصول و قواعد ورزش کوهنوردی از بروز سوانح پیشگیری کنیم.

 

نکات ایمنی در کوهستان

اول: به محض مشاهده هوای نامناسب و قبل از بحرانی شدن شرایط از پوشش های حفاظتی خود مانند لباس بادگیر، کلاه و دستکش استفاده کنید. ممکن است کمی بعد طوفان و بوران اجازه این کار را به شما ندهد.

دوم: در انتخاب وسایل به تناسب کلی آنها مانند : طرح خوب، مقاومت و سبکی توجه داشته باشید نه به قیمت، ممکن است روزی جان شما به این وسایل بستگی داشته باشد. در خرید وسایل کوهنوردی از مشورت و تجربه کسانی که زمان زیادی در زمینه کوهنوردی کار کرده اند، استفاده کنید.

سوم: با مشاهده اولین نشانه های بیماری مانند تنگی نفس، سرفه و خستگی مفرط در میان اعضای گروه، فرد بیمار را با همراه به پایین بفرستید.

چهارم: آمادگی و احتیاط می تواند تأثیری چشمگیری بر موفقیت یک برنامه فنی و... داشته باشد.

پنجم: در حین اجرای برنامه اگر پی بردید که راه را گم کرده اید، شتاب زده عمل نکنید، قبل از انجام هر کاری با مطالعه نقشه به ارزیابی موقعیت خود در منطقه بپردازید.

اجازه ندهید کسی از گروه جدا بشود. اگر موفق نشدید. بهتر است از راهی که آمده اید، تا نقطه ای که برای شما کاملا مشخص است برگردید. اگر اعضای گروه دارای امکانات شب مانی هستند یا احتمال رسیدن کمک وجود دارد، منتظر شدن کار درستی است، به خصوص اگر ضعف و خستگی در افراد مشاهده شود.

ششم: اگر در برخورد با شرایطی غیر منتظره مجبور شدید شب را بدون برنامه قبلی در کوه بمانید، ابتدا از ارتفاع خود کم کنید. پناه دیواره ها، داخل شکاف ها و غارها بهترین مکان شب مانی هستند. لباس های اضافی خود را بپوشید، پایتان را داخل کوله پشتی قرار دهید و در صورت امکان با نوشیدن چای داغ بدن خود را گرم نگه دارید. صبح و در هوای مساعد به طرف پاین حرکت کنید و با رسیدن به اولین تلفن، خانواده و دوستان خود را در جریان قرار دهید.

هفتم: مهمترین وسیله شخصی در برنامه های کوهنوردی کفش کوه است. لازم است در برنامه های تابستانی از نوع یک پوش خوب و در برنامه های زمستانی و سرد از یک پوش سنگین یا دو پوش استفاده شود. کفش کوهنورد باید یک نمره بزرگ تر از کفش شهری باشد تا در ناهمواری های کوهستان که با جوراب اضافه پوشیده می شود، از صدمات پنجه و کناره های پا و قوزک جلوگیری کند.

هشتم: افراد ضعیف را در وسط تیم قرار دهید تا از هر نظر در حمایت باشند. به طور معمول افراد با تجربه را در جلو و انتهای تیم قرار می دهند.

نهم: به علت وزش بادهای شدید، از اردو زدن روی قله ها و تیغه ها بپرهیزید.

دهم: توجه به این نکته ضروری است که وزن کوله پشتی نباید بیش از وزن کوهنورد باشد. بار سنگین، صدمات جبران ناپذیری به کمر و ستون فقرات، قلب و زانوی کوهنورد وارد می کند.