گوسفند وحشی اوریال چاپ
معرفی مناطق گردشگری - معرفی گونه های جانوری
چهارشنبه, 04 خرداد 1390 ساعت 14:50

نام فارسی :قوچ (نر) و میش (ماده) اوریال / گوسفند وحشی   اوریال

نام انگلیسی: Urial

نام علمی: Ovis oriental is arkal

خانواده: خانواده ی گاوسانان  (Bovidae)

جمعیت: نامعلوم

پراکنش: در پاکستان، کشمیر، شمال غربی   هندوستان، افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان، قزاقستان و ترکمنستان پراکنده است. در   ایران در شمال خراسان رضوی، خراسان شمالی، شرق گلستان و شمال شرق استان سمنان دیده   می شود.

زیستگاه: گوسفند وحشی اوریال در مناطق کوهستانی و تپه ماهوری زندگی می کند.

اندازه: طول بدن این جانور 110 تا 145 سانتی متر، طول دمش 12 تا 15 سانتی متر، ارتفاع بدنش 100 سانتی متر و وزن آن 25 تا 87 کیلوگرم و بزرگترین قوش و میش ایران است.

ریخت شناسی: گوسفند اوریال بدنی کشیده و استوانه ای دارد. نرها شاخ ها بلندی دارند که گاهی طول آنها به 118 سانتی متر می رسد. این شاخ ها ضخیم و حلزونی شکل هستند و مقطع آنها مثلثی است. این پستاندار موهای نسبتا کوتاهی به رنگ زرد شنی تا قهوه ای دارد و زیر بدنش سفید رنگ است. موهای بلند و سفید رنگی در ناحیه گلو و سینه ی این حیوان دیده می شود.

رژیم غذایی: گوسفند اوریال از علوفه و بوته ها تغذیه می کند.

زادآوری: جفت گیری قوچ و میش اواخر پاییز صورت می گیرد و نوزادان پس از 5/5 ماه به دنیا می آیند.

 


قوچ و ميش اوريال  (Ovis oriental is arkal)/ پارک ملی تندوره / سید بابک موسوی


وضعیت حفاظتی: این گونه در ایران جمعیت آسیب پذیری دارد و با ادامه ی روند کنونی، در خطر انقراض قرار خواهد گرفت.

گوسفند وحشي اوريال يکي از 5 نژاد گوسفندهاي وحشي‌اي است که در ايران زندگي مي‌کنند. اين حيوان بزرگ‌ترين گوسفند وحشي ايران است. گوسفندهاي وحشي شاخ‌هايي بلند، ضخيم و حلزوني‌شکل دارند و مشخصه‌ي بارز آن‌ها موهاي بلند و سفيدرنگي در ناحيه‌ي گلو و سينه است که مانند ريش به‌نظر مي‌آيند.

قوچ و ميش يا گوسفند وحشي از اجداد گوسفندهاي اهلي هستند و مي‌توانند با آن‌ها جفت‌گيري كنند. هزاران سال پيش تعدادي قوچ و ميش به‌دست انسان‌ها رام شدند و گوسفندهاي اهلي بوجود آمدند.


مهاجرت‌هاي ارتفاعي:

مهاجرت ارتفاعي بدين معناست كه گوسفند وحشي در فصل بهار در ارتفاعات بالاتر ديده مي‌شوند که شايد به دليل آغاز رويش بهاره‌ي علف‌ها در ارتفاعات باشد. آن‌ها تابستان را هم در همان ارتفاعات بالا مي‌گذرانند. گله‌ها براي دوري از گرماي تابستان، دامنه‌هاي شمالي با شيب ملايم را براي استراحت انتخاب مي‌کنند تا علاوه بر استفاده از خنکي دامنه‌ي شمالي، از حشره‌هاي موذي هم در امان باشند. با آغاز پاييز و زمستان، گله‌هاي گوسفند وحشي به مناطق کم‌ارتفاع‌تر و دره‌ها و گودي‌ها پناه مي‌آورند. زيرا با آغاز فصل سرما، نياز به آب کم‌تر مي‌شود. به‌علاوه، علف‌ها بيش‌تر در گودي‌ها و مناطق کم‌ارتفاع رشد مي‌كنند. آن‌ها در اين مهاجرت‌ها، مسيرهايي سنتي دارند.

ساختار اجتماعي:

گوسفند وحشي به صورت گروهي زندگي مي‌كند. معمولاً ميش‌ها، بره‌ها و نرهاي جوان با هم و جدا از گله‌هاي مسن‌تر مشاهده مي‌شوند. نرها از 3 تا 4 سالگي از گله‌‌ي ماده‌ها و بره‌ها جدا مي‌شوند و در گروه‌هاي جداگانه‌اي زندگي مي‌کنند. بنابراين، جدايي نرها از ماده‌ها، پديده‌اي مرتبط با سن و تدريجي است. به‌طور معمول، گله‌ها در طول فصل جفت‌گيري مخلوط مي‌شوند و بعد از آن، قوچ‌ها گله‌هاي ماده‌ها، بره‌ها و جوان‌هاي نابالغ را ترک مي‌کنند.



قوچ اوريال / پارک ملی تندوره / سید بابک موسوی

نژادهاي گوسفند وحشي در ايران:

نژادهاي گوناگوني از قوچ و ميش در ايران زندگي مي‌كنند كه هم از نظر ظاهري و هم از نظر تعداد كروموزوم‌ها، با هم تفاوت دارند. اين نژادها عبارت‌اند از:

1- قوچ و ميش ارمني: در تپه‌ماهورها و مناطق استپي شمال غربي و جنوب غربي ديده مي‌شوند. در زير گلو و سينه‌ي آن‌ها ريش و موهاي زبر کوتاهي به رنگ قهوه‌اي تا سياه ديده مي‌شود. ماده‌ها شاخ ندارند يا شاخ‌هاي آن‌ها بسيار کوچک است. قوچ‌هاي ارمني در ناحيه‌ي کمر لکه‌ي سفيدرنگي دارند که در اصطلاح به آن «آلاکمر» مي‌گويند.

 


قوچ ارمنی (Ovis orientalis gmelini) / منطقه حفاظت شده خانگرمز / امیر جعفری

2- قوچ و ميش اصفهان: كه در قسمت‌هاي جنوب اصفهان و قسمتي از چهارمحال و بختياري زندگي ‌مي‌كنند. از ويژگي‌هاي بارز اين قوچ و ميش اين است كه رنگ بدنشان تيره‌تر از ساير قوچ‌هاست و دست، پا و پوزه‌‌ي آن‌ها سفيد است.

 


قوچ اصفهان  (Ovis orientalis isphahanica)/ سید بابک موسوی


3- قوچ و ميش لارستاني: كوچك‌ترين قوچ و ميش ايران است. نوک شاخ آن‌ها به موازات گردن انحنا دارد و ميش‌ها غالباً شاخ دارند. اين قوچ‌ها در هرمود فارس زندگي مي‌کنند.

دورگه‌هاي گوسفند وحشي ايران
در بسياري از نقاط ايران، نژادهاي گوناگون قوچ با هم آميزش كرده‌‌اند و دورگه‌هاي متفاوتي به‌وجود آمده است. اين جانوران در ظاهر شبيه به هر دو نژادي هستند كه با هم آميزش كرده‌اند؛ ولي از نظر تعداد كروموزوم با آن‌ها متفاوت‌اند. دورگه‌هاي معروف گوسفندهاي وحشي ايراني عبارت‌اند از:
1- قوچ و ميش البرز مركزي: از آميزش گوسفندهاي وحشي اوريال و ارمني به‌وجود آمده است. آن‌ها در محدوده‌ي شرقي پراكندگي خود، به گوسفند وحشي اوريال شباهت بيش‌تري دارند و در محدوده‌ي غربي به قوچ ارمني شبيه‌ترند.
2- قوچ و ميش كرمان: از آميزش گوسفندهاي وحشي لارستان و اوريال به‌وجود آمده‌اند. شاخ‌هاي آن‌ها شبيه قوچ اوريال است. در ناحيه‌ي گردنشان هم موهاي سياه و نسبتاً بلندي مشاهده مي‌شود. ميش‌ها معمولاً شاخ‌هاي كوتاهي دارند.
در کشور ما، علاوه بر نژادها و دورگه‌هاي ذکر شده، گوسفندهايي وحشي زندگي مي‌کنند که به دليل کمبود اطلاعات، نمي‌توان درمورد آن‌ها قاطعانه اظهار نظر کرد.

منابع: فرهنگ نامه ی حیات وحش ایران (مهره داران) چاپ اولاردیبهشت 1388

کتاب حيات وحش ايران ـ نشر طلايي

سایت حیات وحش ایران

گردآوری و تدوین: محمد شاکری موحد