دریاچه ارومیه Array چاپ Array
معرفی مناطق گردشگری - دریاچه ها
چهارشنبه, 26 بهمن 1390 ساعت 10:01

دریاچه ارومیه که در گذشته چی  چست و کبودان نام داشته در شمال غربی ایران و در منطقهٔ آذربایجان واقع شده‌است. این دریاچه طبق آخرین تقسیمات کشوری، بین دو استان آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی تقسیم شده‌است. دریاچهٔ ارومیه، بزرگ‌ترین دریاچهٔ داخلی ایران و دومین دریاچهٔ آب‌شور دنیا است. آب این دریاچه بسیار شور بوده و عمدتاً از رودخانه‌های زرینه‌رود، سیمینه‌رود، گادر، باراندوز، شهرچای، نازلو، آجی چای و زولا تغذیه می‌شود. از میان رودهای گفته شده،‌ آجی  چای از رسوب  های نمکی نئوژن خاور تبریز عبور می  کند و در حمل مقدار قابل ملاحظه  ای نمک به دریاچه نقش دارد.

 

 

تاریخچه:

نام کهن این دریاچه چیچَست بوده‌است. این واژه، واژه‌ای است از زبان اوستایی و پارسی باستان و تلفظ آن چَئِچَستَ بوده‌است. دریاچهٔ چیچست در اسطوره‌های ایرانی نقشی بنیادین دارد. عرصهٔ بسیاری از رویدادهای مهم زندگی کیخسرو، کرانهٔ این دریاچه بوده‌است. دژ بهمن که کیخسرو در نبردی غول‌آسا و سهمگین آن را می‌گشاید و از چنگ دیوان به‌در می‌آورد، در نزدیکی همین دریاچه بوده و بسیاری از اسطوره‌های دیگر.

نام دریاچه در نقشه ایران در دوره افشاریه، دریاچه شاهی (L. of Shahi  ) ذکر شده‌است و در دوران پهلوی به مناسبت پادشاهی رضاشاه پهلوی، به این دریاچه نام رضائیه داده شد.

 

 

مشخصات جغرافیایی:

درازای این دریاچه 140 و پهنای آن میان 15 تا 50 کیلومتر و مساحت آن بین 5000 تا 6000 کیلومترمربع  است.

عمق متوسط آن 6 متر بوده ولی ژرف  ترین نقطه آن با 13 متر عمق در گوشه شمال غربی جای دارد. سطح آن نسبت به سطح آب دریاهای آزاد، 1300 متر بالاتر قرار دارد.

دریاچهٔ ارومیه دارای ۱۰۲ جزیره‌است که همهٔ آن‌ها از سوی سازمان یونسکو به عنوان اندوختهٔ طبیعی جهان به ثبت رسیده‌اند. جزیرهٔ اِشک، زیستگاه پرندگان زیبای کوچک، از جمله مرغ آتش و تنجه و همچنین تعدادی گوزن زرد ایرانی و گوسفند وحشی (قوچ و میش) به آن انتقال داده شده‌اند. برای گشت و گذار در دریاچه و جزیره‌های آن می‌توان از دو کشتی سهند و نوح، یا قایق‌های گوناگون در بندر گلمانخانه بهره گرفت.

 

 

در بین این جزایرکوچک و بزرگ، شبه جزیره اسلامی بزرگ  ترین آنها است که در سال  های پر بارش به صورت جزیره درمی  آید. سطح حوضه آبریز دریاچه حدود 50000 کیلومترمربع است. سایر جزایر مهم این دریاچه به شرح زیرند:

جزيره كبودان ( قويون داغي ) با 3125 هكتار مساحت

 جزيره اشك با 1250 هكتار مساحت

 جزيره اسپير با 1250 هكتار مساحت

 جزيره آرزو با 800 هكتار مساحت

 جزاير نهگانه ( محل تخمگذاري پرندگان)

 

 

حوضهٔ آبریز دریاچه ارومیه، ۵۱٬۸۷۶ کیلومتر مربع است که پیرامون ۳٪ مساحت کل کشور ایران را دربر می‌گیرد. این حوضه با داشتن دشت‌هایی مانند دشت تبریز، ارومیه، مراغه، مهاباد، میاندوآب، نقده، سلماس، پیرانشهر، آذرشهر و اشنویه، یکی از کانون‌های ارزشمند فعالیت کشاورزی و دامداری در ایران به‌شمار می‌رود.

پارک ملی دریاچه ارومیه پس از مرداب انزلی، از جالب‌ترین و نغزترین زیستگاه‌های طبیعی جانوران در ایران به‌شمار می‌رود. در حال حاضر ۲۷ گونه پستاندار، ۲۱۲ گونه پرنده، ۴۱ گونه خزنده، ۷ گونه دوزیست و ۲۶ گونه ماهی حیات وحش این دریاچه را تشکیل داده‌اند.

آب دریاچهٔ ارومیه بسیار شور و میزان نمک محلول در آن دو برابر اقیانوس‌ها است. به این دلیل، هیچ ماهی و نرم‌تنی به جز گونه‌هایی از سخت‌پوستان در آن زندگی نمی‌کنند و آب آن هیچ‌وقت یخ نمی‌زند. شناکنندگان نیز می‌توانند بر روی آب آن شناور بمانند.

 

 

در گزارش  های قدیمی، دریاچه ارومیه را باقیمانده دریای مدیترانه دانسته  اند ولی از نگاه زمین‌‌شناسی، این حوضه حاصل عملکرد سامانه  های گسل  های فشاری مانند گسل تبریز و زرینه  رود است که در سیستم آبگیری آن نقش اساسی داشتهاند.

 

 

از نگاه زمینساختی صفحهای، دریاچه ارومیه، در قسمتی از پهنه خرد شده بین صفحههای عربستان و ایران و ریزصفحههای ایران و ترکیه قرار گرفته و میتوان آن را نوعی دریاچه زمینساختی دانست که کوههای بلندی آن را در بر گرفته است.

 

 

خشکیدن دریاچه

متاسفانه این دریاچه در خطر خشک شدن کامل قراردارد و طی ۱۳ سال گذشته ۶ متر کاهش سطح داشته‌است. اختصاص ۹۰٪ منابع آبی منطقه به بخش کشاورزی، تبخیر زیاد در پی گرم شدن هوا و برداشت غیرمجاز از آب‌های زیرزمینی در پی حفر چاه از دلایل خشک شدن این دریاچه می‌باشند. کارشناسان ابراز داشته‌اند در صورت خشک شدن این دریاچه هوای معتدل منطقه تبدیل به هوای گرمسیری با بادهای نمکی خواهد شد و زیست محیط منطقه را تغییر خواهد داد.

 

منابع: همشهری آنلاین، ویکی پدیا، سایت استانداری آذربایجان غربی و...

گردآوری و تدوین: محمد شاکری موحد