مارچوبه (Asparagus) چاپ
معرفی مناطق گردشگری - معرفی گونه های گیاهی
چهارشنبه, 24 اسفند 1390 ساعت 15:07

نام انگلیسی: Asparagus  

نام علمی: Asparagus officials

 

كليات گياه شناسي:

گیاهی گلدار است که از آن یکی از سبزیجات به نام مارچوبه به‌دست می‌آید. این گیاه بومی بیشتر مناطق اروپا، آفریقای شمالی و غرب آسیا است.

مارچوبه گیاهی علفی چندساله و دوپایه از راسته مارچوبه، تیرهٔ مارچوبگان (Asparagaceae  ) و سردهٔ مارچوبه (Asparagus  ) است.

 

 

گل‌های بسیار کوچک آن در روی پایه‌های نر و ماده قرار دارند. گل‌های آن دارای ۶ کاسبرگ و ۶ گلبرگ و ۶ پرچم و یک مادگی سه برچه‌ای است گل‌های نر به رنگ زرد مایل به سبز بوده، کاملاً از گل‌های ماده که معمولاً به رنگ قرمز در می‌آیند قابل تشخیص می‌باشند.

معمولاً برداشت مارچوبه از سال سوم، یعنی دو سال بعد از انتقال تاج آن به محل اصلی آغاز می‌شود.

مارچوبه گياهي است علفي و چند ساله كه ارتفاع آن تا چند متر مي رسد و داراي شاخه هاي نسبتا چوبي و صاف مي باشد. منشا آن منطقه ی مدیترانه ی شرقی است و از آن جا به تمام نقاط جهان راه یافته است. مارچوبه بصورت وحشي در اكثر نقاط دنيا مي رويد برگ هاي آن فلسي شكل بوده كه از كنار آن ها شاخه هايي باريك و دراز و سبز رنگ بصورت دسته هاي 3 تا 8 تایی خارج مي شود. بعلت زيبا بودن اين گياه را بصورت تزئيني در باغچه ها  مي كارند مار چوبه را در اوائل پائيز مي چينند. اين گياه از قديم الايام مورد استفاده بشر بوده است و حتي در اهرام ثلاثه مصر نقاشي هايي وجود دارد كه مارچوبه را نشان مي دهد.

مارچوبه گیاهی است مغذی که از 2000 سال پیش برای تزئین و دارو استفاده می ‌شده است.

مارچوبه سرشار از منیزیم، نیاسین، فسفر، پتاسیم، ریبوفلاوین، سلنیوم، تیامین، روی، فیبر و ویتامین‌های A  ، B  ، C   و E   می ‌باشد.

این گیاه منبع بسیار خوبی از فولات است؛ 100 گرم مارچوبه ی تازه حاوی دو گرم فیبر، 756 میکروگرم ویتامین A  ،   6/5   میلی‌ گرم ویتامین C   و 52 میکروگرم فولات است.

محل کاشت آن در ایران، خوی، تبریز، نواحی مختلف البرز، قصر قجر، جلفای اصفهان، اراک، کرمانشاه، جنوب ایران، و مهارلو در شیراز است و پرورش آن در دزفول رواج پیدا کرده‌ است.

 

 

تركيبات شيميايي:

مارچوبه داراي آسپاراژين، كوني فرين، اينوزيت، تانن، اسید گاليك، آسپاراگوز و اسيد سوكسي نيك مي باشد. دانه آن داراي 15 درصد مواد روغني مي باشد اين روغن زرد مايل به قرمز است.

درصد مواد موجود در صد گرم مارچوبه بصورت زير است:

آب                                  90 گرم

پروتئين                           2/5 گرم

چربي                            0/2 گرم

مواد نشاسته اي              4/2 گرم

كلسيم                           22 ميلي گرم

فسفر                            60 ميلي گرم

آهن                              1/1 ميلي گرم

سديم                          2 ميلي گرم

پتاسيم                        275 ميلي گرم

ويتامين آ                      900 واحد

ويتامين ب 1                 0/2 ميلي گرم

ويتامين ب 2                 0/2 ميلي گرم

ويتامين ب 3                 1/5 ميلي گرم

ويتامين ث                    35 ميلي گرم

 

خواص داروئي:

از نظر طب قديم مارچوبه گرم و خشك است. بنابراين آنهايي كه سرد مزاج هستند بايد آنرا با عسل بخورند و آنهايي كه گرم مزاج هستند بايد آنرا با سركه بخورند. مارچوبه گياهي است ادرار آور و داراي خواص زیاد:

 

 

مارچوبه برای رفع خواب آلودگی صبحگاهی

محققان در یک پژوهش جدید دریافته‌ اند که عصاره ی مارچوبه حاوی اسیدهای آمینه و مواد معدنی است که می ‌تواند حالت خواب آلودگی و کسالت را برطرف کند و از سلول های کبدی در برابر مواد سمی محافظت نماید.

مارچوبه در عین حال خاصیت ضد سرطانی، ضد قارچی و ضد التهابی دارد و ادرار آور نیز می باشد.

شرح این پژوهش در مجله ساینس فود منتشر شده است.

 

مارچوبه و کاهش وزن

هر 100 گرم مارچوبه فقط 20 کیلوکالری انرژی دارد و بدین ترتیب یک جایگزین بسیار عالی برای میان وعده های پُرکالری است.

مارچوبه باعث افزایش متابولیسم بدن شده و به عنوان یک چربی ‌سوز، به لاغری شما کمک می کند.

 

 

مارچوبه، تقویت کننده قلب‌

فولات اساسا برای سلامت سیستم قلب و عروق لازم و ضروری است.

کمبود فولات باعث ایجاد خطر حمله ی قلبی و بیماری های قلبی عروقی می‌ شود.

فولات مسئول تبدیل هموسیستئین به سیستئین است که تجمع آن در دیواره‌ های رگ ها باعث تصلب شرائین می ‌شود. با خوردن یک وعده مارچوبه، 66 درصد نیاز روزانه بدن به فولات تامین می ‌شود.

برای تسکین و آرامش قلب می توانید از دم کرده ی مارچوبه استفاده کنید. دم کرده ی مارچوبه را به این صورت تهیه کنید: چند شاخه مارچوبه را در داخل یک لیتر آب جوش بریزید و مقداری هم رازیانه و جعفری به آن اضافه کنید و بگذارید به مدت 5 دقیقه دم بکشد. از این دم کرده به مقدار 2 تا 3 فنجان در روز بنوشید.

 

مارچوبه و دیگر خواص مفید آن

* مارچوبه به دلیل غنی بودن از فولات، برای زنان باردار بسیار مفید است؛ زیرا فولات برای جلوگیری از نقص لوله ی عصبی و ناهنجاری های مغز و نخاع لازم است و کمبود آن باعث زودتر به دنیا آمدن نوزاد، کاهش وزن شدید و رشد نکردن نوزاد تازه متولد شده، می گردد.

* مارچوبه ادرار آور است چرا که منبع بسیار خوبی از پتاسیم(202 میلی گرم در 100 گرم آن) و مقدار كمی سدیم (2 میلی گرم در 100 گرم آن) است. این خاصیت مُدر بودن مارچوبه به تنظیم فشارخون کمک می کند.

* خوردن مارچوبه دید چشم را تقویت می‌ کند.

* برای تقویت نیروی جنسی مفید است‌.

* ضعف مثانه را برطرف می ‌کند.

* ملین است و یبوست را برطرف می ‌کند.

* تب بُر است‌.

* مارچوبه برای افرادی که کم خونی دارند مفید است. این گیاه به ساختن گلبول‌ های قرمز خون نیز کمک می ‌کند.

* مارچوبه به دلیل ویتامین های مفیدی که دارد برای تقویت حافظه نیز سودمند است.

 

 

خرید، نگهداری و پخت مارچوبه:

به هنگام خرید در پی ساقه‌ های سبز روشن باشید. شاخه ‌های مارچوبه ی تازه، راست و نرم بوده و جوانه های آن نباید باز شده باشد و اگر فلس‌ های نوک آن باز باشد نشانه ی این است که گیاه مدت زیادی مانده و کهنه شده است.

برای نگهداری مارچوبه، آن را در پارچه های مرطوب بپیچید و سپس در یک کیسه ی پلاستیکی قرار داده و در یخچال نگهداری کنید؛ زیرا گرما و خشکی، آن را از بین می ‌برد. نگهداری مارچوبه به این ترتیب علاوه بر حفظ ویتامین ‌های موجود در آن، به حفظ حالت تردی آن نیز کمک می ‌کند.

مارچوبه در دمای صفر درجه سانتی ‌گراد، همه محتوای اسید فولیک خود را به مدت دو هفته و 90 درصد ویتامین C   را تا پنج روز حفظ می ‌کند. در حرارت اطاق، مارچوبه 75 درصد اسید فولیک اش را در مدت سه روز و 50 درصد ویتامین C   را تا 24 ساعت از دست می ‌دهد.

پختن مارچوبه باعث به وجود آمدن تغییراتی در آن می شود؛ کلروفیل، رنگدانه ای که باعث سبزی گیاهان می ‌شود، به اسید حساس است.

با پختن مارچوبه، کلروفیل آن با اسیدهای موجود در آن یا در آب پخت واکنش شیمیایی داده، فئوفتین تشکیل می‌ دهد که به رنگ قهوه‌ای است. در نتیجه مارچوبه ی پخته، رنگ زیتونی دارد.

با افزایش سرعت پخت می ‌توان از این واکنش جلوگیری کرد و زمانی برای واکنش کلروفیل و اسیدها باقی نگذاشت یا آن که می ‌توان مقادیر زیاد آب را به کار برد تا اسیدها رقیق شوند و راه سوم این است که در ظرف را برداریم تا اسیدهای فرار از آن خارج شوند که البته دو راه آخر توصیه نمی شود، زیرا به این ترتیب مواد مغذی نیز به هدر می رود.

فرآیند پخت بافت مارچوبه را نیز تغییر می ‌دهد. به طوری که محتوای آب سلول ‌ها خارج شده و شکل آن ها به هم می ‌ریزد. افزودن نمک به هنگام پخت این روند را کند می ‌کند.

مارچوبه را مي توان بصورت مختلف مصرف كرد. بايد مارچوبه را با كمي آب و حرارات كم در ظرف هاي ضد زنگ پخت و تقريبا نيمه خام آنرا برداشت. آب مارچوبه را دور نريزيد و از آن براي سوپ استفاده كنيد زيرا داراي ويتامين و املاح مي باشد. وقتيكه مارچوبه مي خريد دقت كنيد تازه باشد. شاخه هاي مارچوبه تازه راست و نرم بوده و نوك آن نبايد باز شده باشد و اگر فلس هاي نوك آن باز باشد نشانه اين است كه گياه مدت زيادي مانده و كهنه شده است.

 

دم كرده مارچوبه را به اين صورت تهيه كنيد:

چند شاخه مارچوبه را در داخل يك ليتر آب جوش بريزيد و مقداري هم رازيانه و جعفري به آن اضافه كنيد و بگذاريد مدت پنج دقيقه دم بكشد. از اين دم كرده بمقدار دو تا سه فنجان در روز براي تسكين و آرامش قلب استفاده كنيد.

 

 

هشدارهای مصرف:

* افرادی که مبتلا به محدودیت عملکرد کلیه ها هستند نباید از این سبزی به مقدار زیاد، استفاده کنند؛ چرا که مصرف مارچوبه در افراد مبتلا به این عارضه باعث افزایش میزان اسیداوریک و در نتیجه بروز نقرس می شود.

* توجه داشته باشید که مصرف مارچوبه در افرادی که مبتلا به ورم مجاری ادرار هستند و یا اشخاص عصبی توصیه نمی شود.

* مارچوبه همچنین برای مبتلایان به روماتیسم و سنگ کلیه خوب نیست.

* خوردن مارچوبه با داروهای ضد انعقاد، که نقش رقیق ‌سازی و انحلال لخته‌ های خونی را بر عهده دارند، تداخل می‌ کند؛ زیرا سرشار از ویتامین K   است که به انعقاد خون کمک می ‌کند.

 

گردآوری و تدوین: محمد شاکری موحد

منابع: ویکی پدیا، تبیان، اینترنت و...